Anasayfa Derneimiz Fotoraflar Videolar Tarihemiz Etkinliklerimiz letiim
TARHEMZ

ELBEYL TÜRKMENLERNN ANADOLUYA GEL 

Aslen elbeyli Haydarl Köyünden olan , Kafkas Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Yrd. Doç. Dr. Kemalettin Kuzucu'nun yapt aratrmalar sonucunda elbeylilerin Anadolu'ya gelileri öyle belirtilmektedir. 

"Anadolu'nun Türkler tarafndan fethiyle birlikte Orta Asya'da yaayan Türkmen boylar batya göç etmeye baladlar. 13. asrda Mool basksnn daha da arttrd bu göçlerden en fazla etkilenen bölgelerden birisi Sivas; buray yurt edinen airetlerden biri de elbeyli Aireti idi."

 "Osmanllarda ehirli ve köylü snfna girmeyen airetlere konar- göçer ad verilmitir. Osmanl cemiyetini tekil eden unsurlar arasnda önemli yeri bulunan konar - göçer airetlerden Anadolu'nun, Kzlrmak'tan itibaren dou ve güney bölgeleri ile Suriye ve Irakta yaayanlar için Türkmen; Anadolu'nun bat ve güneybats ile Rumeli'ye yerleenler için Yörük tabiri daha yaygn olarak kullanlmtr. Osmanl Beyliinin devlet olma sürecinde Türkmen airetlerinin rolü büyüktür. Yerletikleri bo topraklar mamur hale getiren bu insanlar Anadolu'nun Türklemesine hz vermilerdir. Devletin merkeziyetçi idaresinde sürekli bir kontrol altnda tutulan konar - göçerler askeri olaylarda, harplerde, özellikle dou seferlerinde iskan konusunda devlete yardmc olmular, fermanlarla yerletirildikleri harap arazileri enlendirmilerdir. "

ELBEYL ADININ ANLAMI
 elbeyli ad, Türklerin en eski kelimelerinden il, el ile beg, bey kelimelerinin birlemesiyle meydana gelen lbey birleik adna, isimden sfat türeten "-li" ekinin ilavesiyle olumutur. Türk Kültür tarihçisi Bahattin Ögel , il kelimesinin bir çok anlam tamakla birlikte " devlet " ve " memleket " manasnn dierlerine baskn olduunu belirtmitir. Dil bilimcilerin bir çouda en eski Türk yaztlarndaki anlamlarndan hareketle " baba oca " , " ata yurdu " , " yurt " , ve " vatan" gibi karlklar yüklemilerdir. Anadolu dnda Türkmenlerin yaad yerlerden biri olan ran Azerbaycannda il tabiri ile, " iskan ve ziraatla uramayan göçebe veya yar göçebe halk " kastedilmitir. Fonetik açdan, ile yakn olan el kelimesi ise " ilgi" , " memleket " , " bir yerde yaayanlar, oturanlar " gibi manalar tamaktadr. u halde il, el kelimesi dier anlamlar ile birlikte kavim, memleket, devlet, halk, bar anlamlar tamaktadr. Eski Türkçe'den bu güne kadar kullanla gelmi ve beg, bek, bik ekillerinde de telaffuz edilmi olan bey kelimesinin ilk anlam " asilzade " dir. Bunun yannda birtakm baka unvan ve rütbelerle birlemek suretiyle genel olarak yüksek makamlar ifadede kullanlmtr. Örnein kadim Türk kitabelindeki Ouz begler, Töli begler gibi ünvanlarla babu kastedilmitir. Eski Uygurca'da hükümdara lig beg, prense, beg er ünvanlar yaktrlmtr. Osmanl idari tekilatnda önemli yeri bulunan Beylerbeyi ünvannnda begden türedii üphesizdir. Birçok Türk hükümdarnn isminin Beyle birlikte anlmas gelenei, Osmanlnn ilk dönemlerinde , Osman Bey, Orhan Bey eklinde devam ettirilmitir. Sonraki asrlarda bir devlet dairesindeki yüksek rütbeli memuru niteleyecek kadar genelleen bey ünvan mülki ve idari makamlarcada kullanlmtr. "

Bu iki kavramdan oluan lbeyi / Elbeyi deyimi ise bir makam niteleyen sfat olarak kullanla gelmitir. lbegi birleik ismi, Sakarlarn atas olan Alkarevli boyundan daha önceleri, çada Türkmenistan devletinin konumland corafyada kullanlmakta idi. Zira Sakar Türklerinin atalarna lbegi denilmekteydi.

ELBEYL TÜRKMENLERNN SOYLARI :
 Sakar Türklerinin atalarna lbegi denilmekteydi. Müstakil bir Türkmen Boyu olan lbegiler tarm ve hayvanclkla urap avclk yapmaktayd. Maharetli olmalarndan dolay bunlara Türkmen Türkçesinde " tuttuunu koparan, becerikli ve baarl " anlamnda ALGIR lakab yaktrlm ve Algr lbegiler olarak anlmaya balamlardr. Algr lbegi terkibi zamanla Algröylü ve nihayet Alkrevli eklinde telaffuz edilmi ve yirmi dört Ouz Boyunun birinin ismi haline gelmitir. Günümüzde kendisini elbeyli soyundan kabul eden ve arlkl olarak Sivas ehir merkezi ile , ehrin güneybatsnda krk iki köyde yaayan bu topluluun kökenine ait bilinenler , bunlarn güneyden, Halep bölgesinden geldii yönündeydi. Bu bilgi doru olmakla birlikte, Halep'ten önceki vatanlarnn neresi olduu sorusu zihinlerde yer etmiti. Son çalmalarla birlikte bu sorunlar hemen hemen açkla kavumu durumdadr. Aacan Beyolunun kapsaml eseri, gerekse Sovyet Rusyann dalmasndan sonraki kültürel çalmalar, elbeylilerin ana vatanlarnn günümüzdeki Türkmenistan corafyas olduunu ortaya koymutur. Bunlarn atalarnn yirmidört Ouz Boyunun Alkrevli Boyunu tekil ettii de ortadadr


SVAS ELBEYLLERNN ANADOLUYA GELLER :
13. asrda Orta Asya'dan Anadolu'ya vuku bulan göçler srasnda elbeyli Türkmenleri Halep yoluyla Sivas'a gelmilerdir. Yaklak be asrlk konar göçer hayatndan sonra 18. asrda yerleik düzene geçen elbeylilerin meskun olduklar bölgede ayn isimle kaza tekilat kurulmu, elbeyli bu statüsünü iki asr boyunca korumutur.
Malazgirt'in fethinden sonra Anadolu'ya göçen Türkmenlerin büyük bölümü güneyden hareket ederek Suriye yolunu kullanmlardr. Bundan sonra "Halep Türkmenleri " genel adyla bilinen bu göçerler arasnda bir takm topluluklar meydana gelmiti. Topluluklardan biriside Ulu Yörük Türkmenleri idi. Timur'un istilas srasnda ( 1400 ) Sivas'ta yaayan elbeyliler Ulu - Yörük topluluunu meydana getiren oymaklar arasnda saylmaktadr. Ulu - Yörük Türklerinin Ortapare koluna mensup elbeylilerin ezici ehrin güney batsnda , baz obalar da Artuk Ovada yaamakta idi. 1485 tarihli tahrir defteri elbeylilerin Sivas'n güney batsnda yaadklarn belgelemektedir. Emirza Kethüdann idaresindeki airet 311 haneye sahipti ki bu da ortalama 1.555 kiilik nüfus demektir. Bu tarihten 35 yl sonrasna yani 1520 ylna ait defterde ise 967 haneye ulatklar görülmektedir. Krkdört klaa ve yaklak 4.131 nüfusa sahip elbeylilerin banda Emirza Veled-i elbeyli bulunuyordu. Airet 1574 ylnda 36 klakta yaamakta ve çiftçilikle uramaktayd. elbeylilerin bu tarihteki vergi nüfusu 1.624 tü. Oyman toplam nüfusu ise 8.120 kadard.
17.yy balarnda 1614 knda Kzlrmak civarnda muayyen bir klaa sahip elbeylilerin burada çiftçilik yapmalar, yava yava yerleik hayata yöneldiklerini göstermektedir.

OSMANLILAR DÖNEMNDE ELBEYLLER :
OSMANLI mparatorluunda konar göçer airetlerin çeitli sebeplerle belli merkezlerde iskana tabi tutulmas siyasetinde elbeyliler de yerlerinden ayrlmak durumunda kalm, airetin bir ksm 1693 ylnda Halep'in kuzeyinde Menbiç yaknlarndaki Rakka'ya nakledilmitir.
Elbeylilerin bir nizam çerçevesinde tutulmas amacyla Sivas'n güney batsnda airetin adn tayan bir kaza kuruldu. elbeyli'ye kaza statüsünün verildii tarih tam olarak tespit edilememekle birlikte Tuncer Baykara'nn asrlara bölerek sunduu Osmanl idari taksimatnda bu oluumun 18. yüzylda meydana geldii anlalyor. Kazann belli bir merkezi yoktu. Kad, airetin meskun olduu köyler arasnda dolaarak görevini ifa etmekte, kadnn ikamet ettii köy, kaza merkezi saylmaktayd. elbeyli kazas , mali bakmdan Sivas eyaletine bal, Tokat voyvodalnn nezaretinde idi.
19. yüzyl ortalarnda ( 1844 - 1845 ) elbeyli kazasnn idari, demografik, ekonomik ve sosyal yaps hakknda u sonuçlar elde edilmitir.
Elbeyli kazasnda idarenin banda kaza müdürü bulunmaktadr. Köyler ise muhtar- evvel ve muhtar- sâni ad altnda ikier muhtar tarafndan yönetilmektedir. elbeyli köylerinin muhtarlar da vergi mükellefi idiler. Öte yandan baz köylerde kizirler görev yapmaktadr. Köy muhtarnn yama hükmündeki köy kethüdas olarak tanmlanan kizirler, ücret karlnda köylünün ekili arazisini korumakla yükümlü olduklar gibi, muhtarn ald kararlar yahut o mahalde vukuu bulan önemli gelimeleri halka ve ilgililere duyurmalarda görevli idiler. Ahalinin tamam müslüman ve Türktür. Türkçe adlar tayan köylerden Hanl 77, Çall 75, Güney 68, Durdulu ve Haydarl 50, Kartalca 49, Karal 46, Yanalak 38, Menurlu 36, Bedirli, Çonkar ve Yaram 32, Gözmen ve Kayadibi 29, Acaini 28, Ayl 27, Gazibey ve Söütçük 25, Kabasakal ve Koyuncu 23, Herekli 22, Kzlöz 21, Keçili ve Kzlcakla 19, Kethüdal 18, Daml 17, Akkuzulu ve Sorhuncuk 14, Karalar 13, Bostanck ve kzlcaköy 11, kavlak 10 haneye sahipti.

ELBEYLLERN ANADOLUYA GELLER LE LGL ARATIRMALAR VE DER ELBEYLLER :
Elbeyli Yörüklerinin bu bölgeye ne zaman geldikleri kesin olarak bilinmemektedir. Ancak ; yörede yaayan Yörük Kocalarndan babadan oula geçen bilgilere ve yine elbeyli Türkmenleri ile ilgili aratrma yapan deerli hocalarmzn belirttikleri hususlara göre elbeyli Türkmenlerinin Anadolu'ya ve yöreye gelileri öyle anlatlabilir. Prof. Dr. Ali Sevim ve Prof. Dr. Yaar Yücel " Türkiye Tarihi , Fetih, Selçuklu ve Beylikler Dönemi " adl yazm olduklar aratrma kitabnn önsözünde ; Anadolu'nun Türkletirilmesi ve Türk Yurdu yaplmasnda ;

"Selçuklular Anadolu'yu istila ve fetih hareketlerinin balangcndan; ( 1015 ), fetihlerin büyük ölçüde tamamlanmasna ( 1086 ) dein geçen aa yukar yarm yüzyla yakn bir dönemde Bizansllarla büyük bir azim ve kararllkla sürekli mücadelelerde bulunmulardr. "

 " Esasen Türkistan ve Horasanda sahip olduklar bütün medeniyet ve kültür unsurlaryla batya göç eden kalabalk Türkmen ( OUZ ) kitlelerinin iskan edilmesi Selçuklu Sultanlarnn çok önemli tarihi bir sorunu olmutur. Bu yüzden Türkmen Oymaklarn batya göçe yönlendirmilerdir. " demektedirler.

 Prof. Dr. Mehmet Altay Köymen ise " Büyük Selçuklu mparatorluu Tarihi - cilt . lll sayfa 49- 50 " adl aratrma kitabnda ise öyle demektedir.
 " Selçuklu Devletini balarnda Selçuklu Babular bulunmak üzere göçebe Türkmenler kurmulardr. Fakat daha sonra ayn Devlet yerleik ran Halkna dayanan klasik bir slam mparatorluu haline gelince , Devlet tekilatnda da göçebe Türkmenlerin yerini yava yava ran halk ve Gulam Sistemine göre yetitirilmi Türkler aldlar. Böylece mülki tekilat kadrolarn ran halk igal ederken, askeri tekilat kadrolarna da bu Türkler yerlemeye baladlar. Devletin kuruluu srasnda balca yükü tam olan Türkmenler , Devletin takip ettii tekamül seyrinin sonucu olarak kenarda kaldlar.
 Devlet kendisini uratran bu meseleyi balca iki ekilde çözmeye çalmtr..
1 - mparatorluk içindeki göçebe Türkmenleri Anadolu'ya , Suriye'ye ve genellikle bat uçlarna doru sevketmektir.
2 - Geri kalan Türkmenleri Devlete ve Hanedana yaklatracak çareler ve tedbirler aramak.
 kinci tedbir vezir Nizamül-mülk zamannda, Melikah'n saltanatnn sonuna doru yazd ' Siyasetname ' adl kitabnda teklif edilir. Bu itibarla bu teklif Sultan Alparslan zaman için dikkate alnamaz.
 lk tedbir daha Turul Bey zamannda tatbik edilmeye baland. Bu itibarla Sultan Alparslan'n zamannda Devletin takip ettii belirli bir Türkmen siyasetinden bahsedilebilir." Denmektedir.

ELBEYL YÖRÜKLER ( TÜRKMENLER )
 Ali Rza Yalman ( Yalkn ) " Cenupta Türkmen Oymaklar " adl kitabnn birinci ksmnn önsözünde öyle diyor.
 " Gaziantep li içinde belirli bir ekilde kendi özelliklerini gösteren Türkmenlerimizin arasnda üç sene bulunduumdan, bu Türkmenler üzerinde yaptm tetkikleri ve topladm etnografi bilgileri oldukça önemli bir yetkiyle okuyucularma sunarken önce dikkatlerini üç ksma çekmek isterim. Güney illerimizdeki oymaklarn bölük ve obalarn, ikinci olarak mevcut Türkmenlerin içinde imdiye kadar saklayabilen Elbeylilerin özelliklerini, üçüncü olarak da Elbeyliler dahil olmak üzere bütün Türkmenlerin adet, gelenek , hikaye ve türkülerini içine alr. "

 Daha sonra buradaki Türkmen Oymaklarn öyle guruplandrmtr.

CENUPTA TÜRKMEN OYMAKLARI :
1- Elbeyli Oyma ( 7- Oba ) ------------- Berelli Oyma ( 5 - Oba )
2- Dank Oymaklar ( 5 - Oba )
3- Beydili Oymaklar
a) Barak Oyma ( 12 - Oba )
b) Bayndr Oyma ( 5 - Oba )
c) Beydili Oyma ( 12 - Oba )

Ayn kitabn sekezinci sayfasnda Elbeyli Oymana bal Obalar ise öyle sralanmaktadr. Bu obalar birer birer yazdn da ifade etmitir.

ELBEYL OYMAI OBALARI
1 - Gavurelli Obas
2 - Prenli veya Çördüklü Obas
3 - Tirkili Obas
4 - Tafl Obas
5 - ahveli Obas
6 - Firizli Obas
7 - Karatal Obas 

Ayn eserin dokuzuncu sayfasnda ise yazar öyle diyor.

1919 senesinden beri sk sk temas ettiim Elbeyli Airetini bu defa Kiliste daha iyi inceleme frsat buldum.
Elbeyli Aireti Türkmenlerden ayr bölüktür. Bunlarn kökü hakknda Ebül Hüda Efendi diyorki ; Türkmenler 80.000 ev ( Çadr ) , 36 bölüktür. Bu bölüklerden birisine Anadolu'dan " Sultanmelek " isminde birinin olu Bey olmu. Ondan sonra Türkmen'den bölünen bu airetin ismine " Elbeyli " denmi.

Prof.Dr.Faruk SÜMER - Ouzlar ( Türkmenler ) tarihleri, Boy tekilat- Destanlar - adyla yaymlam olduu eserinin 348. sayfasnda Seyyah NEBUHR'UN -1764 ylnda belirledii Türkmen Oymaklar listesini öyle açklyor.
Türkmen Oymaklarna dair Avrupal Seyyahlarn eserlerinde baz listeler görülür. Bildiimize göre bu listelerin en eskisi Niebuhr'un kitabndaki listedir.

Niebuhr bu listeyi 1764 ylnda Halep'te yaayan Dr.P.Russel'den almt. Ben burada Sivas'la ilgili Türkmen Oymaklarn veriyorum.
1 - Pehlivanl Oyma = 15.000 Çadr. Sivas - Ankara arasnda otururlar.
2 - Köçekli Oyma = 10.000 Çadr. " " " "
3 - Avar Oyma = 500 Çadr. " " " "
4 - Cerid Oyma = 500 Çadr " " " "
5 - Lek Oyma = 1000 Çadr " " " "
6 - Beberli Oyma = 1000 Çadr. " " " "
7 - Aca-Koyunlu " = 500 Çadr. " " " "
8 - am Bayad " = 500 Çadr. " " " "
9 - Barak Oyma = 1000 Çadr. Yazn Sivasta, kn Deyr Zor da otururlar.
10- Çarganl Oyma ( Boz Ulus Çarganls, Dulkadrl ) = 200 Çadr  yazn Sivasta , kn Deyr Zorda ( Suriye ) otururlar.
11 - Reyhanl Oyma = 2000 Çadr. ( Halep Bayatlar da denir. )  Yazn Sivas , kn Halepte otururlar. Antakya Reyhanl lçesi bu Oyman adn tar.
12 - Sofular Oyma = 500 Çadr. Sivasta otururlar.
13 - Kuluncul Oyma = 500 Çadr. Sivasta otururlar.
14 - l-Beli Oyma = 2000 Çadr. Bunlarn yars Sivas Vilayetinde, yars da Halep Bölgesinde yaar. Fakat daha öncede belirtildii gibi her iki l- Beli Oymaklar arasnda yani, Sivas l - Belileri ve Mara l _ Belileri arasnda isim benzerlii vardr.

 Kaynak: www.elbeyli.org

 
KULLANICI GR
ifremi
Unuttum
Yeni ye
Ol
SOHBET ODASI

Sohbet
YELERMZ
GENEL TZK
GENEL ZELLKLER
Salk
Oca
lkretim
Okulu
Yok Var/Aktif
HAVA DURUMU
SVAS
KARS
ZYARET DEFTER
Tm Haklar Sakldr | Copyright 2009 Stk Ky